Πόσο κακός είναι ο θυμός και πως αντιμετωπίζεται.

characters-red

Ο θυμός στις μέρες μας είναι έκδηλος παντού. Στη δουλειά, στις σχέσεις,  στην οικογένεια , στην καθημερινότητα μας. Πολίτες συχνά μαλώνουν με άλλους πολίτες σε διάφορους χώρους όπως σε υπηρεσίες, στα μέσα μαζικής μεταφοράς,σε συγκεντρώσεις, ή στα γήπεδα. Οδηγοί ξεσπαθώνουν στο δρόμο και μαλώνουν με άλλους οδηγούς ή πεζούς. Δημοσιογράφοι με πολιτικούς ωρύονται ξαναμμένοι στα ΜΜΕ,οι πολιτικοί μεταξύ τους, ενώ ο κόσμος πλέον ψηφίζει με βασικό κριτήριο την αγανάκτηση και έπειτα συνεχίζει να είναι αγανακτισμένος με όσους εκλέγονται. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι είμαστε ένας θυμωμένος λαός και αυτό εν μέρει να οφείλεται στο μεσογειακό μας ταπεραμέντο.Οι δεκάδες λέξεις ή φράσεις  που χρησιμοποιούνται στην καθομιλουμένη περιγράφουν εύστοχα το συναίσθημα του θυμού όπως βιώνεται από έναν Έλληνα. ‘Πυρ και μανία’,  ‘θηρίο ανήμερο’, ‘Μπουρλότο’, ΄Βγαίνω από τα ρούχα μου΄, ΄Ανέβηκε το αίμα στο κεφάλι μου’, Μου άναψαν τα λαμπάκια, ΄Πήρα ανάποδες’,  ΄Είμαι να σκάσω’, ΄Βράζω’, Έγινα Τούρκος’, ‘Τα έχω πάρει’, ‘τρελάθηκα’, ‘θόλωσα’ είναι μερικές από αυτές τις φράσεις.

Όλοι λοιπόν γνωρίζουμε τον θυμό και πως είναι όταν θυμώνεις. Πρόκειται για ένα φυσιολογικό, υγιές, ανθρώπινο συναίσθημα. Όταν ομως ο θυμός γίνεται ανεξέλεγκτος  τότε δημιουργεί προβλήματα στη δουλειά, στις σχέσεις του ατόμου και γενικότερα στην ποιότητα της ζωής του. Όπως συμβαίνει και σε άλλα συναισθήματα έτσι και ο θυμός συνοδεύεται από διάφορες φυσιολογικές, βιολογικές αλλαγές. Έτσι όταν θυμώνει κάποιος ανεβαίνουν οι χτύποι της καρδιάς και η πίεση ενώ αυξάνονται τα επίπεδα ορμονών όπως αδρεναλίνη και νοραδρεναλίνη. Ο θυμός προκαλείται από εσωτερικά ή εξωτερικά αίτια. Μπορεί για παράδειγμα να ευθύνεται η συμπεριφορά ενός συναδέλφου ή το μποτιλιάρισμα στους δρόμους ή μπορεί να προκύπτει από άλυτα προσωπικά προβλήματα. Ακόμη, μνήμες ενός τραυματικού γεγονότος μπορούν να φέρουν στην επιφάνεια ευερεθιστότητα και θυμό.

Ο αυθόρμητoς, φυσικός τρόπος για να εκφραστεί ο θυμός είναι να ανταποκριθεί το άτομο με επιθετικότητα. Ο θυμός του επιτρέπει να αντισταθεί, να δώσει μάχη προκειμένου να υπερασπιστεί τον εαυτό του όταν δέχεται επίθεση. Έτσι, ένας συγκεκριμένος βαθμός θυμού είναι απαραίτητος στην επιβίωση του ανθρώπου. Από την άλλη δεν είναι δυνατό να ξεσπάει ο καθένας έντονα στο διπλανό του όταν τον προκαλεί καθώς υπάρχουν νόμοι, κοινωνικοί κανόνες και κοινή λογική που θέτουν όρια και στοχεύουν στον έλεγχο του θυμού. Σε οργανωμένες κοινωνίες οι άνθρωποι χρησιμοποιούν συνειδήτές ή ασυνείδητες διαδικασίες με σκοπό να διαχειριστούν τα συναισθήματα θυμού. Οι τρεις κύριες προσεγγίσεις είναι η έκφραση, η εγκράτεια και ο κατευνασμός. Εκφράζοντας το συναίσθημα του θυμού με έναν όχι επιθετικό αλλά αποφασιστικό τρόπο αποτελεί την καλύτερη επιλογή για να εκφράσει κανείς το θυμό του. Για να γίνει αυτό χρειάζεται να αναγνωρίσει το άτομο τις ανάγκες του και να μάθει πως μπορεί να τις ικανοποιεί σε διάφορες συνθήκες χωρίς να έρχεται σε σύγκρουση με τους άλλους. Το να είναι κάποιος αποφασιστικός δεν σημαίνει ότι γίνεται πιεστικός ή απαιτητικός στους γύρω του. Αντίθετα δείχνει ότι σέβεται τις ανάγκες του και τον εαυτό του και κατά συνέπεια κερδίζει και τον σεβασμό των άλλων.

Ο θυμός λοιπόν μπορεί να ελεγχθεί (όχι να καταπιεστεί) και έπειτα να αλλάξει μορφή ή κατεύθυνση. Ο σκοπός είναι να υπάρχει μια παύση που θα δώσει την ευκαιρία στο άτομο να δει το συμβάν πιο ψύχραιμα και αντικειμενικά μετατρέποντας έτσι το έντονο ξέσπασμα που θα ακολουθούσε σε μια πιο επικοδομητική συμπεριφορά. Ο θυμός που δεν βγαίνει προς τα έξω αλλά καταπνίγεται, μετατρέπεται σε υψηλή αρτηριακή πίεση, υπέρταση ή κατάθλιψη. Αλλά και στην περίπτωση  που εκφράζεται ανεξέλεγκτα προς πάσα κατεύθυνση δημιουργώντας εντάσεις και πληγώνοντας ανθρώπους επίσης επιφέρει σωματικές και ψυχικές βλάβες.

Οι άνθρωποι που συνεχώς κριτικάρουν τους άλλους και σχολιάζουν με κυνισμό ή ειρωνία είναι εκείνοι που δεν έχουν μάθει να εκδηλώνουν το θυμό τους με πιο υγιή και δημιουργικό τρόπο. Δεν είναι παράξενο ότι αυτοί οι άνθρωποι έχουν πολλά προβλήματα  στις διαπροσωπικές τους σχέσεις. Αξίζει ακόμη να σημειωθεί ότι κάποια άτομα “ανάβουν” πιο εύκολα συγκριτικά με άλλα και σύμφωνα με τους ψυχολόγους τα άτομα αυτά έχουν μικρή ανοχή στην ματαίωση ή στην απογοήτευση. Δυσκολεύονται να διατηρήσουν μια σταθερότητα στη διάθεση και στη συμπεριφορά τους και εξοργίζονται ιδιαίτερα αν κάτι τους φανεί άδικο πχ αν τους διορθώσει κάποιος για ένα λάθος. Γιατί συμβαίνει άραγε αυτό ; Φαίνεται ότι υπάρχει σημαντική γενετική συνιστώσα και βιολογικοί μηχανισμοί αλλά και περιβαλλοντική επίδραση. Υπάρχουν ενδείξεις ότι μερικά παιδιά γεννιούνται ευερέθιστα, απαντούν δηλαδή με μεγαλύτερο εκνευρισμό σε διάφορα ερεθίσματα και αυτό γίνεται αντιληπτό από πολύ μικρή ηλικία ακόμα. Από την άλλη ο θυμός είναι συνώνυμος με κάτι αρνητικό και μη επιτρεπτό. Τα παδιά μεγαλώνοντας με κάποιες βασικές αρχές μέσα στην οικογένεια μαθαίνουν ότι είναι αποδεκτό να εκφράζουν άγχος, θλίψη ή άλλα συναισθήματα αλλά δεν ισχύει το ίδιο για το θυμό. Το αποτέλεσμα είναι να μην γνωρίζουν πως θα διαχειριστούν ορθά το θυμό τους.

Σύμφωνα με ερευνητές το οικογενειακό περιβάλλον συμβάλλει καθοριστικά στην έκφραση θυμού. Συνήθως άτομα που είναι που είναι ιδιαίτερα νευρικά και θυμώνουν υπερβολικά προέρχονται από προβληματικές οικογένειες, χαοτικές, που δεν συνίθιζαν να επικοινωνούν τα συναισθήματα τους. Παρακάτω ακολουθούν βασικές στρατηγικές διαχείρισης διαχείρισης του θυμού.

  • Διάφορες τεχνικές χαλάρωσης όπως βαθιές αναπνοές με το διάφραγμα, σταδιακή μυική χαλάρωση κα.
  • Γνωστική αναδόμηση. Χρησιμοποείται στη γνωστική συμπεριφορική προσέγγιση και ερμηνεύεται ως η προσπάθεια του ατόμου να εντοπίσει δυσλειτουργικές σκέψεις και να τις αντικαταστήσει με άλλες πιο λειτουργικές. Όταν κάποιος είναι θυμωμένος συνήθως υπερβάλλει στον τρόπο που σκέφτεται και γίνεται δραματικός. Για παράδειγμα, η σκέψη “είναι απαράδεκτο αυτό που συμβαίνει ή τραγικό, καταστράφηκαν όλα” θα δημιουργήσει αντίστοιχα μια υπερβολική αντίδραση  με έντονα συναισθήματα. Εαν αντικατασταθεί με μια σκέψη πιο ήπια όπως ” έχω αναστατωθεί και είναι φυσιολογικό αλλά δεν είναι το τέλος του κόσμου και θυμώνοντας δεν θα λυθεί το πρόβλημα”,τότε θα λειτουργήσει κατευναστικά στην συμπεριφορά του ατόμου.
  • Γενικά λέξεις ‘ποτέ’ ή ‘ πάντα’ είναι καλό να αποφεύγονται όταν αναφέρεται κάποιος στον εαυτό του ή σε άλλους πχ ” πάντα ξεχνάω” ή  “ποτέ δεν με βοηθάς”. Προσδίδουν υπερβολή, απολυτότητα στο λόγο  με συνέπεια το άτομο να χάνει την αντικειμενικότητα του και να απομακρύνεται από την επίλυση του προβλήματος.
  • Βελτίωση επικοινωνίας. Οι άνθρωποι που θυμώνουν εύκολα συνήθως είναι παρορμητικοί και βγάζουν γρήγορα ή αυθαίρετα συμπεράσματα που αδικούν τον άλλον αφού παραλείπουν συχνά να τον ακούσουν προσεκτικά. Ως εκ τούτου εστιάζουν περισσότερο σε αυτό που ήδη έχουν στο μυαλό τους ισχυροποιώντας τη δική τους υποκειμενική αλήθεια με κίνδυνο να γίνει απόλυτη και άρα διαστρεβλωμένη. Είναι βασικό σε ένα διάλογο για να αποτραπεί να εξελιχθεί σε λογομαχία να δίνεται ο χρόνος να μιλήσει ο άλλος και να ακουστεί η άποψη του. Αποφεύγουμε να πούμε εν βρασμώ το πρώτο πράγμα που μας έρχεται στο μυαλό ενώ αν χρειαστεί απομακρυνόμαστε για λίγο και επανερχόμαστε να συνεχίσουμε το διάλογο εφόσον νιώθουμε πιο ψύχραιμοι.

Και όπως πολύ σοφά είπε ο Αριστοτέλης «Ο καθένας μπορεί να θυμώσει- αυτό είναι εύκολο. Αλλά το να θυμώσει κανείς με το σωστό άτομο, στο σωστό βαθμό, τη σωστή στιγμή, για τη σωστή αιτία και με το σωστό τρόπο- αυτό είναι δύσκολο» .

Δύσκολο ναι αλλά όχι ακατόρθωτο.Με εξάσκηση και αν χρειαστεί με τη βοήθεια ειδικού μπορεί να επιτευχθεί και όποιος το καταφέρει θα μπορεί να απολαμβάνει περισσότερη ηρεμία και αγάπη στη ζωή του.

Advertisements

Μικροί και μεγάλοι βάλτε την περιπέτεια στη ζωή σας.

37-630x421

Στα πλαίσια ενός συνεδρίου παιδοψυχολογίας που παρακολούθησα πρόσφατα, συμμετείχα σε ένα βιωματικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα το οποίο σε γενικές γραμμές  παρουσίαζε  στο κοινό την εφαρμογή της περιπέτειας σε διάφορους τομείς (χώρο δουλειάς,εκπαίδευση) και τα οφέλη της. Η παρουσίαση του προγράμματος ήταν εξαιρετική από έναν ικανότατο και επικοινωνιακό ομιλητή, Κωστή Σταματόπουλο, ο οποίος μας συστήθηκε ως Adventure Training specialist. Θεώρησα λοιπόν καλή τύχη την απόφαση μου να παρευρεθώ στο συγκεκριμένο βιωματικό σεμινάριο και να γνωρίσω κάτι καινούριο και ενδιαφέρον που μου έδωσε το έναυσμα για περισσότερες ιδέες μερικές από τις οποίες ήδη εφάρμοσα στην οικογένεια μου βλέποντας άμεση θετική επίδραση.

Εισάγοντας την περιπέτεια στην καθημερινότητα μας δεν είναι κάτι εύκολο δεδομένου ότι ξοδεύουμε μεγάλο μέρος της ημέρας σε δουλειά και άλλες υποχρεώσεις ενώ όσοι ζούμε στις πόλεις αναπόφευκτα περιοριζόμαστε σε κλειστούς χώρους πχ σπίτι,εργασία, εκθέτοντας ελάχιστα τους εαυτούς μας στο εξωτερικό περιβάλλον. Στο παρελθόν τα παιδιά είχαν τη δυνατότητα να παίζουν έξω στη φύση ή στη γειτονιά και να βιώνουν σχεδόν καθημερινά την περιπέτεια. Για παράδειγμα παίζοντας κρυφτό χρησιμοποιούσαν ως κρυψώνες δέντρα, αυλές σπιτιών, βράχους και άλλες απομακρυσμένες γωνιές που πρόσφεραν περισσότερη κίνηση και ενδιαφέρον στο παιχνίδι.  Το παιχνίδι στην ύπαιθρο μαζί με άλλα παιδιά αποκτά διαρκές ενδιαφέρον καθώς γεννώνται διάφορες ιδέες που συχνά προκύπτουν από το ίδιο το περιβάλλον.Βρίσκοντας δηλαδή πέτρες έπαιζαν πριν κάποιες δεκαετίες “τζαμί” ή ακόμα πιο παλιά ‘πεντόβολα’ ή απλά διαγωνίζονταν ποιος θα πετάξει πιο μακριά την πέτρα. Ποιος ακόμη  δεν θυμάται ιστορίες φανταστικές που πλάθονταν εμπνευσμένες άλλοτε από ένα εγκατελειμένο σπίτι ή από ένα μονοπάτι που οδηγεί στο δάσος ή από μια σπηλιά; Η φαντασία των παιδιών ενεργοποιείται στο μέγιστο βαθμό όταν δίνονται ερεθίσματα από τη φύση ενώ παράλληλα οξύνονται οι αισθήσεις αφού τα παιδιά οσφραίνονται ,γεύονται,αγγίζουν,ακούνε και παρατηρούν καλύτερα.

Αυτή ευκαιρία λοιπόν δεν δίνεται στα σημερινά παιδιά τα οποία συνήθως θα ψυχαγωγηθούν σε ακατάλληλα διαμορφωμένους παιδότοπους με τεράστια φουσκωτά παιχνίδια και άλλες κατασκευές με μη φυσικά υλικά, εκωφαντική μουσική και ανανέωση του αέρα με τεχνητό τρόπο. Το κενό αυτό στην ελεύθερη έκφραση του παιδιού μέσω του παιχνιδιού και της περιπέτειας ήρθαν να καλύψουν κάποιοι εκπαιδευτές με όραμα, διοργανώνοντας εκδρομές στη φύση με ποικίλες δρασηριότητες που στοχεύουν στην διασκέδαση και στην κινητοποίηση,στην δημιουργικότητα και στην ομαδική επικοινωνία.  Η περιπέτεια εφαρμόζεται σε προγράμματα εναλλακτικού τουρισμού αλλά και σε εταιρίες, ελληνικές και πολυεθνικές, σε σχολεία και πανεπιστήμια προσφέροντας απολαυστικές και αξέχαστες στιγμές στους συμμετέχοντες.

Σκεφτείτε πως θα σας φαινόταν στο χώρο εργασίας σας να οριζόταν μια μέρα  όπου θα χωριζόσασταν σε ομάδες και θα συναγωνιζόσασταν σε μια δοκιμασία που θα προϋπέθετε καλή επικοινωνία και συγκέντρωση αλλά θα χάριζε άφθονο γέλιο και θα βελτίωνε εύλογα  την αποδοτική συνεργασία μεταξύ των συναδέλφων; Παρόμοια θα μπορούσατε να λάβετε μέρος σε μια εκδρομή ημερήσια ή με διανυκτέρευση και κατασκήνωση η οποία εκδρομή θα ήταν καλά σχεδιασμένη από τους διοργανωτές με σκοπό τη ψυχαγωγία,την αποφόρτιση από την ένταση της δουλειάς και την εγγύτερη επαφή με τα υπόλοιπα μέλη της ομάδας. Γίνεται εύκολα αντιληπτό ότι τα ευεργετικά αποτελέσματα που θα βιώσει η ομάδα θα μεταφερθούν και στο εργασιακό χώρο με βελτίωση της ομαδικής αποτελεσματικότητας. Για το λόγο αυτό αρκετές επιχειρήσεις σε ευρωπαικές χώρες φροντίζουν να εφαρμόζουν αντίστοιχα βιωματικά εκπαιδευτικά προγράμματα στους υπαλλήλους τους προκειμένου να ανανεώνονται και να γίνονται περισσότερο δημιουργικοί.

Γενικά τα προγράμματα αυτά καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα ομάδων όπου μπορούν να εφαρμοστούν και να προσφέρουν ουσιαστικά. Είναι ιδιαίτερα κατάλληλα και συνιστώνται σε παιδιά που αντιμετωπίζουν μαθησιακές δυσκολίες και ΔΕΠΥ (διάσπαση προσοχής με υπερκινητικότητα). Θα μπορούσαν ακόμη να αξιοποιηθούν στα σχολεία για διαχείριση συγκρούσεων, διαφορετικότητας αλλά και σε οποιαδήποτε ομάδα συμπεριλαμβάνοντας και την οικογένεια. Στον εναλλακτικό τουρισμό όπως προαναφέρθηκε αποτελεί μια ξεχωριστή επιλογή ψυχαγωγίας αναδεικνύοντας παράλληλα τις φυσικές ομορφιές του τόπου μας.

Επιστρέφοντας από ένα συνέδριο μου αρέσει πάντα να επεξεργάζομαι τις καινούριες πληροφορίες  που έλαβα ή τις γνωστές  που προήλθαν  όμως από έναν καλό ομιλητή και παρουσιάζονται ως φρέσκες, χαρίζοντας έμπνευση και αισιοδοξία.Κάποιες ιδέες λοιπόν τις σημείωσα πρόχειρα σε ένα χαρτί για να υπενθυμίζω στο εαυτό μου ότι όσο απομακρυνόμαστε από τη φύση και από το παιχνίδι απομακρυνόμαστε από τον ίδιο μας τον εαυτό.Στα γενέθλια των παιδιών μας αντί για μια διοργάνωση πάρτυ σε ένα παιδότοπο θα ήταν προτιμότερο να διοργανώναμε μια εκδρομή με φίλους. Έτσι θα δινόταν η ευκαιρία στα παιδιά να ζήσουν μια αληθινή περιπέτεια με ήρωες τα ίδια και τους φίλους τους. Θα μπορούσαν να σχεδιάσουν από πριν την εκδρομή χρησιμοποιώντας δικό τους χάρτη ενώ όλοι μαζί  θα όριζαν συγκεκριμένες οδηγίες ώστε να εντοπίσουν εμπόδια και παγίδες και να βρίσκουν λύσεις.  Υπάρχουν άπειρα παραδέιγματα στο διαδίκτυο που θα σας κινητοποιήσουν να πειραματιστείτε και να παίξετε με τους φίλους σας ή με την οικογένεια σας αξιοποιώντας με τον καλύτερο τρόπο τον χρόνο σας. Ξεκινήστε αναζήτώντας icebreaker games.